IQ có thay đổi theo tuổi không?

Điểm IQ của một người trưởng thành khá ổn định theo thời gian, vì điểm luôn được so sánh với nhóm cùng độ tuổi. Nhưng các năng lực bên dưới con số đó thì thay đổi rõ: khả năng tư duy nhanh đạt đỉnh ở tuổi đôi mươi rồi giảm dần, còn vốn hiểu biết và kinh nghiệm tiếp tục tăng đến tận tuổi sáu mươi, bảy mươi.

Các nhà tâm lý học thường chia trí tuệ thành hai phần. Trí tuệ linh hoạt là khả năng giải bài toán mới, nhìn ra quy luật, xử lý thông tin nhanh. Phần này mạnh nhất quanh 20 đến 25 tuổi. Trí tuệ kết tinh là kho kiến thức, vốn từ, kinh nghiệm xử lý tình huống, và tăng đều suốt đời đi làm. Đó là lý do một bạn sinh viên giải câu đố nhanh hơn, nhưng người sếp 50 tuổi lại nhìn ra vấn đề trong hợp đồng chỉ sau một lượt đọc.

Vì sao điểm số không đổi nhiều dù năng lực đổi

Bài test IQ chuẩn so bạn với người cùng tuổi. Một người 60 tuổi đạt 110 nghĩa là cao hơn trung bình những người 60 tuổi khác, chứ không phải so với sinh viên. Nhờ cách tính này, nếu bạn đo lúc 25 và đo lại lúc 45, con số thường lệch không quá vài điểm, miễn là sức khỏe không thay đổi lớn.

Ở trẻ em thì khác. Dưới 10 tuổi, điểm IQ dao động mạnh vì não còn phát triển và trẻ nhạy với hoàn cảnh làm bài. Một đứa trẻ đo 95 lúc 6 tuổi hoàn toàn có thể đo 110 lúc 12 tuổi. Vì thế kết quả test ở trẻ nhỏ chỉ nên xem là tham khảo.

Có một hiện tượng thú vị gọi là hiệu ứng Flynn, đặt theo tên nhà nghiên cứu James Flynn. Ông nhận thấy điểm IQ thô của dân số nhiều nước tăng khoảng 3 điểm mỗi thập kỷ trong thế kỷ 20, có lẽ nhờ dinh dưỡng, giáo dục và môi trường nhiều kích thích hơn. Các bài test vì thế phải được chuẩn hóa lại định kỳ để giữ trung bình ở mốc 100.